--:--:-- UTC
NICAM-728 / PzN / SDR7020 / ZENDER EN ONTVANGER / GRATIS

Digitale NICAM-728
rechtstreeks op 70 MHz tot 6 GHz

digiNICAM maakt van de SDR7020 (Zynq 7020 + AD9363 of AD9361, de printen zijn verder gelijk) een NICAM-728-stereozender die rechtstreeks uitzendt op de frequentie die je kiest, van 70 MHz tot 6 GHz, zonder menger of tussenfrequentie. Met een ontvanger erbij. Het FPGA-ontwerp is helemaal eigen bouw. En er zit een eigen, smaller systeem in, PzN, dat met ongeveer 13 dB minder zendvermogen hetzelfde haalt.

De SDR7020 in gebruik, met koelribben en een bus op de GPIO-header
De SDR7020 · TX1, RX1, RX2, TX2 bovenaan

Wat is PzN? Een eigen digitaal geluidssysteem van PE1PzN voor de SDR7020: smaller dan NICAM en robuuster, met foutcorrectie. Je kiest twee dingen apart: de bitsnelheid (80, 112, 192 of 256 kbit/s per kanaal) en de modulatie: QPSK (smal, eindtrap lineair) of 4GFSK, ook DX genoemd (eindtrap mag vol open, zoals bij FM). PzN 256 is er alleen met QPSK, en klinkt even goed als NICAM.

Welke codec? De PzN-codec, een eigen ontwerp: het geluid gaat in 32 frequentiebanden en de bits gaan naar waar het geluid zit. Hij vertraagt maar 3 ms en draait helemaal in de FPGA. Het is geen bestaande codec zoals AAC of Opus.

digiNICAM in de browser, tabblad Modulation monitor, zender op PzN 192 QPSK
digiNICAM in de browser · Modulation monitor: geluid uit de I2S-ADC, clipper aan, zender op PzN 192 QPSK. Onderin IQ, het systeem (NICAM I, NICAM B/G of PzN 80, 112, 192 en 256, met QPSK of 4GFSK) en het station-ID
WAAROM NICAM, EN WAAROM SMALLER

NICAM-728 is eind jaren tachtig bedacht voor de gewone analoge tv, die met AM werd uitgezonden. In de jaren negentig kreeg vrijwel elke tv-zender er een digitale stereo-geluidsdraaggolf mee, naast het beeld en de gewone FM-geluidsdraaggolf.

Zendamateurs gebruiken NICAM bij FM-ATV, als subdraaggolf op 6,552 MHz in de basisband, samen met het beeld. Dat werkt, maar FM-ATV is breed: een kanaal van 18 tot 27 MHz. Het geluid krijgt dan alle ruis van dat hele brede kanaal mee.

En hoe smaller je uitzendt, hoe verder je komt. De ruis in een ontvanger groeit mee met de bandbreedte, en elke 6 dB minder ruis is in de vrije ruimte twee keer de afstand. Daarom komen smalbandzenders met SSB of CW met een paar watt zo ver. Zend je NICAM rechtstreeks als eigen signaal van 728 kHz uit, in plaats van mee in een FM-ATV-kanaal, dan scheelt dat al flink:

BANDBREEDTE EN WINST

FM-ATV-kanaal18 tot 27 MHz
NICAM-728 zelfstandig728 kHz · 14 tot 16 dB winst
PzN 112213 kHz · nog eens ruim 10 dB

WAT DAT BETEKENT

6 dBtwee keer zo ver (vrije ruimte)
NICAM los van FM-ATVvijf tot zes keer zo ver
PzN tegen NICAM, gemeten13 dB, ruim vier keer zo ver

De winst van PzN komt maar voor een deel van de smallere bandbreedte. De rest komt van de foutcorrectie: NICAM heeft alleen een pariteitsbit, PzN corrigeert de fouten echt. Hoe dat werkt staat verderop bij PzN.

DE NICAM-ZENDER

De zender draait volledig in de FPGA. Het geluid komt via I2S binnen, wordt in de FPGA naar 32 kHz omgezet en volgens ETS 300 163 gecodeerd: J.17-pre-emphasis, 14 naar 10 bit per blok van een milliseconde, pariteit, interleaving, scrambling, DQPSK met RRC-filter. Een NICAM-decoder uit de jaren negentig speelt het zonder problemen af.

DE ONTVANGER
digiNICAM in de browser, tabblad Receiver
digiNICAM in de browser · tabblad Receiver: ingangsspectrum met kanaalfilter, fouten en SNR, constellatie en de meters. Zender en ontvanger op PzN 192 QPSK
digiNICAM, ontvanger op NICAM I bij weinig signaal, toch foutloos
NICAM I bij weinig signaal: C/N 10,2 dB en MER 14 dB, en toch BER 0, op de pc en in de SDR7020 (MER 12,4 dB, BER 0). Hier zit NICAM dicht bij zijn grens

Ontvangen gaat met RX1 of RX2 van de SDR7020 zelf. De ontvanger zoekt het signaal tot 200 kHz naast de afstemming en herkent zelf welk systeem er binnenkomt: NICAM I of B/G, gewoon of omgedraaid, of een van de PzN-standen. Zendt je eigen zender, dan probeert hij dat systeem eerst, en zit hij er na het omschakelen binnen een paar seconden op. Je ziet de constellatie, het spectrum in dBµV vanaf de ruisvloer, de C/N, de MER, de bitfouten over tien minuten en het station-ID. Een vaste stoorpiek midden in het kanaal haalt hij er zelf uit, en bij te veel fouten gaat het geluid zacht dicht, zoals bij de MSP 3400.

PZN, HET EIGEN SMALLE SYSTEEM
digiNICAM, ontvanger op PzN 112 bij een zwak signaal
PzN 112 bij een zwak signaal: C/N en MER 10,9 dB. De kanaal-BER staat op 3e-4, maar de foutcorrectie haalt alles weg. Het geluid komt uit de 7020: 120.911 frames, 0 fout
digiNICAM, ontvanger op PzN 80 DX, geluid uit de 7020
PzN 80 DX (4GFSK, 194 kHz) bij C/N 14,5 dB. De ontvanger op automatisch vond hem zelf. Het geluid komt uit de 7020: 100.508 frames, 0 fout. De constellatie toont de zachte bits uit de trellis

NICAM stopt al zijn bits in geluidskwaliteit en houdt niets over voor foutcorrectie. PzN doet het andersom: een slimmere codec heeft bij PzN 112 genoeg aan ongeveer een derde van de bits, en de ruimte die vrijkomt gaat naar foutcorrectie en een smaller kanaal. PzN 256 klinkt even goed als NICAM, in minder breedte. De codec, de PzN-codec, splitst het geluid elke milliseconde in 32 frequentiebanden en geeft de bits aan de banden waar het geluid zit: het NICAM-idee van een schaalfactor per milliseconde, maar dan per band.

DE STANDEN

PzN 2562 x 256 kbit/s · QPSK 450 kHz
PzN 1922 x 192 kbit/s · QPSK 345 kHz · DX 473 kHz
PzN 1122 x 112 kbit/s · QPSK 213 kHz · DX 292 kHz
PzN 802 x 80 kbit/s · QPSK 160 kHz · DX 194 kHz
NICAM-7282 x 352 kbit/s · 728 kHz breed

HOE

ModulatieQPSK, RRC alpha 0,1; DX: 4GFSK, BT 0,5
FoutcorrectieViterbi K=7, rate 2/3, CRC-16
Bij een foutframe herhalen en zachter, geen geknetter
Vertragingongeveer 5 ms, geschikt voor duplex
Gemeten~13 dB minder vermogen dan NICAM
DE PZN-CODEC

De PzN-codec is een eigen transformcodec, uit dezelfde familie als AAC, ATRAC en Opus, maar gebouwd op het idee van NICAM. NICAM geeft het hele geluid elke milliseconde één schaalfactor. De PzN-codec doet dat per frequentieband, en daardoor heeft hij bij PzN 112 genoeg aan ongeveer een derde van de bits.

Waarom een eigen codec? Bestaande codecs zoals Opus of AAC halen meer kwaliteit uit minder bits, maar ze zijn gemaakt voor computers en telefoons: ze hebben een processor met een besturingssysteem nodig en vertragen het geluid 20 ms of meer. De PzN-codec is zo eenvoudig dat hij helemaal in de FPGA past. Hij vertraagt ongeveer 3 ms, en het geluid hoeft niet langs een pc of het besturingssysteem van de SDR7020. Dat past bij NICAM: direct, robuust, en zonder vertraging die je hoort als je duplex werkt.

DE CODEC

Soorttransformcodec (MDCT)
Banden32 x 500 Hz, in 8 schaalbanden
Blok1 ms (32 samples), sinusvenster
Geluid32 kHz, tot 15 kHz, stereo

VERTRAGING

PzN-codecongeveer 3 ms
Heel PzN-systeemongeveer 5 ms
AAC, MP3, Opus20 tot 100 ms
Daaromgeschikt voor duplex
CODECS, MODULATIE EN SCHOUDERS

Twee stappen. Een digitale zender doet twee dingen na elkaar. Eerst maakt de codec het geluid klein: van veel bits naar minder bits. Daarna zet de modulatie die bits op de draaggolf. De codec bepaalt hoe goed het klinkt. De modulatie bepaalt hoe breed het signaal is en hoe ver het komt.

NICAM-728. De codec van de oude tv-stereo. Hij knipt elk sample van 14 naar 10 bits en onthoudt per blokje hoe hard het was. Simpel en snel. Foutcorrectie heeft hij bijna niet: alleen een controlebit. Eén fout bit hoor je al snel als een tik.

PzN. Een eigen codec van PE1PzN. Hij verdeelt het geluid in 32 frequentiebanden, net als MP3. Elke band krijgt alleen zoveel bits als je oor nodig heeft. Zo comprimeert hij veel sterker dan NICAM, maar met heel weinig vertraging: de codec ongeveer 3 ms, het hele systeem ongeveer 5 ms. Er zit echte foutcorrectie bij (Viterbi). Die repareert fouten voordat je ze hoort. Daardoor werkt PzN nog bij een veel zwakker signaal. PzN 112 betekent: 112 kbit/s per kanaal, dus 224 kbit/s stereo.

Stereo, 32 kHzBitsnelheidKleiner
zonder compressie (16 bit)1024 kbit/s
NICAM640 kbit/s1,4 keer
PzN 256512 kbit/s2 keer
PzN 192384 kbit/songeveer 2,7 keer
PzN 112224 kbit/songeveer 4,5 keer
PzN 80160 kbit/songeveer 6,4 keer

Let op: dit is datacompressie, geen dynamiekcompressie. Hard blijft hard en zacht blijft zacht. Alleen de clipper vlakt de toppen af bij -12 dBFS.

DQPSK en QPSK (NICAM en PzN QPSK). De zender springt tussen vier fasen. Om het signaal smal te houden, gaat het door een filter. Daardoor gaat het vermogen steeds op en neer. De eindtrap moet dat netjes volgen: hij moet lineair zijn. Dus mag hij niet vol open: ongeveer 15 W in plaats van 150 W.

4GFSK (PzN DX). De zender springt tussen vier frequenties, zacht afgerond (Gauss). Het vermogen blijft altijd even groot, net als bij FM. De eindtrap mag dus vol open, zoals bij FM. Er zijn geen schouders zoals bij DQPSK en QPSK. Dat is ongeveer 10 dB meer. FSK heeft wel zo'n 3,5 dB meer signaal nodig. Netto win je dus ongeveer 6,5 dB. Dat is ruim twee keer zo ver.

Wat zijn de schouders? Kijk je met een spectrumanalyser naar een QPSK-signaal, dan zie je een vlakke bult: het kanaal. Stuur je de eindtrap te hard, dan groeien links en rechts naast de bult twee lagere randen. Dat zijn de schouders. Ze ontstaan doordat de eindtrap het op-en-neer van het vermogen niet meer netjes volgt. Er komen dan mengproducten bij. Hoe lager de schouders, hoe netter je zender. Minder hard sturen maakt ze lager. Dat kost wel vermogen.

Bij 4GFSK heb je dat probleem bijna niet. Het vermogen gaat niet op en neer, dus de eindtrap maakt geen schouders. De flanken van een FSK-signaal komen van de vorming zelf. Met BT 0,5 zijn die flanken steiler dan met BT 0,7.

Wat is BT? Een maat voor hoe zacht de zender van de ene frequentie naar de andere schuift. Hoge BT: snel en scherp, breder signaal. Lage BT: zacht, smaller signaal met steile flanken, maar de symbolen lopen meer in elkaar over en de ontvanger moet harder werken. GSM gebruikt 0,3, Bluetooth 0,5. PzN DX gebruikt 0,5: smal, en het kost maar 0,2 tot 0,3 dB gevoeligheid.

Een bandfilter achter de eindtrap houdt de harmonischen tegen (2x, 3x de frequentie). De schouders vlak naast het kanaal houdt het niet tegen. Die moet je bij de bron netjes houden.

StandModulatieBreedte (99 %)FoutcorrectieEindtrap
NICAM IDQPSK700 kHzcontrolebitlineair
NICAM B/GDQPSK500 kHzcontrolebitlineair
PzN 256QPSK450 kHzViterbilineair
PzN 192QPSK345 kHzViterbilineair
PzN 112QPSK213 kHzViterbilineair
PzN 80QPSK160 kHzViterbilineair
PzN 192 DX4GFSK473 kHzViterbivol open (zoals FM)
PzN 112 DX4GFSK292 kHzViterbivol open (zoals FM)
PzN 80 DX4GFSK194 kHzViterbivol open (zoals FM)

Welke bitsnelheid? Hoe meer bits, hoe beter het geluid, maar hoe breder het signaal.

StandQPSK4GFSKGeluid
NICAM I / B/G700 / 500 kHzde maat
PzN 256450 kHz-Even goed als NICAM, in minder breedte.
PzN 192345 kHz473 kHzPrima. Heel subtiel aangetast.
PzN 112213 kHz292 kHzPrima. Kritische luisteraars horen heel licht bijgeluid.
PzN 80160 kHz194 kHzIedereen hoort dat het minder is. Leuk om een moeilijke verbinding te proberen, maar niet voor de kwaliteit. Nog altijd schoner dan FM die ruist.
DE ONTVANGER IN DE SDR7020

Het SD-kaartje heeft ook een ontvanger in de FPGA, voor NICAM en PzN. Het geluid gaat dan rechtstreeks naar de DAC van de AudioIO, zonder pc ertussen en met weinig vertraging: handig als je duplex werkt met de zender op de ene band en de ontvanger op de andere. Dat werkt voor NICAM en voor alle PzN-standen, met QPSK en met 4GFSK (DX).

Zender en ontvanger delen in de AD9363 één samplefrequentie. Staat de zender uit, dan kiest de ontvanger het systeem: hij volgt vanzelf wat er binnenkomt, NICAM of PzN. Zendt hij, dan bepaalt de zender, en kan de ontvanger alleen hetzelfde systeem ontvangen. Duplex werkt dus als beide kanten hetzelfde systeem gebruiken, elk op een eigen frequentie.

AANSLUITEN
Geluid in en uit: PzN-7020-AudioIO
Onze eigen print met ADC en DAC en een schone voeding. Eén flatkabel op de GPIO van de 7020: plug and play, niets in te stellen. € 50, inclusief flatkabel.
MEER OVER DE AUDIOIO
De PzN-7020-AudioIO op de SDR7020
De PzN-7020-AudioIO op de SDR7020
Alleen voor zendamateurs en radio-onderzoek, niet voor commercieel gebruik. Alles op deze pagina (programma, bestanden en beschrijving) wordt gratis gegeven zoals het is, zonder enige garantie. Gebruik is op eigen risico: PE1PzN is niet aansprakelijk voor schade aan apparatuur, storing bij anderen of andere gevolgen van het gebruik. Zenden mag alleen binnen de voorwaarden van je eigen machtiging en op frequenties waar jij dat mag; daar ben je zelf verantwoordelijk voor.
DOWNLOADS

Update 3 november 2026: digiNICAM V2.03. Alles staat op het SD-kaartje, ook je instellingen. Kaartje erin, aanzetten, en na ongeveer een minuut staat de webpagina klaar. In het geheugen van de 7020 komt niets en gaat niets af: kaartje eruit, en de 7020 is weer zoals hij was. Het IP-adres blijft.

Opruimen.bat. Staan er nog bestanden van een oudere versie of van andere software (zoals de ATV-RX van fm-atv.nl) in het geheugen van de 7020? Opruimen.bat haalt ze weg, ook de instellingen. Daarna is het weer zoals bij aankoop. Het IP-adres blijft hetzelfde.

⬇ digiNICAM V2.03 (webversie op het SD-kaartje)
Het SD-kaartje met alles erop: FPGA, Linux en de webversie. Kaartje erin, aanzetten, klaar. Ook je instellingen staan op het kaartje; in het geheugen van de 7020 komt niets.
Bestanden rechtstreeks op een leeg FAT32-kaartje zetten. In de map Hulp: Controle.bat (alleen lezen) als iets niet werkt.
Bestand: … · …
STATUS: …
SHA-256: …
⬇ DOWNLOAD ZIP
⬇ Opruimen.bat: het geheugen van de 7020 leegmaken
Voor als het geheugen (flash) van de 7020 vol is en een programma niet past. Haalt alles van PE1PzN en van andere software eraf, ook de instellingen; daarna is het weer zoals bij aankoop. Het IP-adres blijft. Werkt vanaf een Windows-pc.
Uitpakken, Opruimen.bat starten, IP-adres typen. Je ziet eerst wat er weggaat en kiest dan j of n.
Bestand: … · …
STATUS: …
SHA-256: …
⬇ DOWNLOAD ZIP
digiNICAM op de telefoon
Op de telefoon staat alles onder elkaar
⬇ MAC-adres.bat: twee of meer 7020's in een netwerk
Alle 7020's hebben uit de fabriek hetzelfde MAC-adres (00:0a:35:00:01:22). Met twee in hetzelfde netwerk krijgt er maar een netwerk. MAC-adres.bat geeft een 7020 een eigen adres, en zet het ook weer terug. Het adres hoort daarna bij het bord, met elk programma en elk SD-kaartje.
Zet maar een 7020 aan, start MAC-adres.bat, typ het IP-adres en kies 1. Na de herstart zoekt het de 7020 terug via pluto.local en laat het nieuwe IP-adres zien. Werkt vanaf een Windows-pc.
Bestand: … · …
STATUS: …
SHA-256: …
⬇ DOWNLOAD ZIP
⬇ DigiSelector: wisselen tussen de Digi-projecten
Een SDR 7020 voor digiNICAM, digiATV, digiPCM en DigiFM-Optimal, zonder het kaartje eruit te halen. Pak de zips van de projecten uit in de map Projects van DigiSelector, start DigiSelector, verbind met de SDR, kies een project en druk op Start.
DigiSelector zet het project via het netwerk op het kaartje, kijkt elk bestand na (md5), start de SDR opnieuw en meldt pas WORKS als het nieuwe programma draait. De instellingen van elk project blijven bewaard. In het geheugen van de SDR komt niets. Windows-programma, niets te installeren; het programma zelf is Engels.
Bestand: … · …
STATUS: …
SHA-256: …
⬇ DOWNLOAD ZIP
Heb je vragen, of wil je meepraten? Doe mee in de Telegram-groep. Bezoek de DigiNicam-groep

Bij de download staat het SHA-256-controlegetal. In PowerShell reken je dat na met Get-FileHash bestandsnaam.zip.

AAN DE SLAG

WAT JE NODIG HEBT

ZenderSDR7020 (Zynq 7020 + AD9363 of AD9361)
Let opAlleen het bord met Zynq 7020 en GPIO-header. Herkenbaar aan de rij van 2×10 gaatjes naast de netwerkaansluiting en XC7Z020 op de chip. Borden met een Zynq 7010 (XC7Z010) lijken erop, maar werken niet (te kleine FPGA, geen GPO).
Aansluitingen4× SMA: TX1 (zender), RX1 en RX2 (ontvanger), TX2 niet gebruikt
Geluid erinPzN-7020-AudioIO, of de testtoon
Geluid eruitPzN-7020-AudioIO
OntvangenRX1 of RX2 van de SDR7020
BedieningElke webbrowser: pc, tablet of telefoon, netwerkkabel naar de SDR7020

EERSTE KEER

1SD-kaartje maken, in de SDR7020, aanzetten
2ongeveer een minuut wachten; het IP-adres staat in je router
3in de browser: http://IP-adres/
4eigen call invullen bij Station-ID
5ingang afregelen: pieken rond 0 op de meter
6zender aan
Je bent zelf verantwoordelijk voor wat je uitzendt. Zend alleen op frequenties en met vermogens waarvoor je een machtiging hebt, en begin bij het testen in een dummyload.

Vragen

Alles staat stap voor stap in de handleiding (pdf). Iets dat niet klopt, of een vraag over PzN? Laat het weten, dan kijk ik ernaar.

Heb je vragen, of wil je meepraten? Doe mee in de Telegram-groep. Bezoek de DigiNicam-groep